پژوهشسرا مكاني براي گسترش پژوهش

از آغاز کار مدارس جدید در کشورمان ایران، آموزش علوم تجربی نیز در کنار علوم انسانی جزء برنامه‌های درسی قرار گرفت و فیزیک، شیمی ‌و علوم طبیعی هم تدریس می‌شد. این تدریس بیشتر در جهت انتقال مفاهیم علمی ‌از کتابهای درسی به ذهن دانش‌آموزان بود و چون نه معلم آموزش‌دیده‌اي داشتیم و نه کتاب‌های مناسب، اغلب همان مفاهیم علمی‌ نیز به صورت ناقص منتقل مي‌گشت و دانش‌آموزان پس از گذرانيدن امتحانات آخر سال، آموخته‌ها و یادگیری‌های خود را فراموش می‌کردند.

سالها گذشت و روش آموزش و امتحان همان بود که بود! اما آرام- آرام با اقتباس و بهره‌گیری از سیستم‌های آموزشی نوین جهان، برنامه‌های جدیدی مطرح و دنبال شد که امیدهای فراواني را در پی داشت. یکی از این برنامه‌ها، تأسیس پژوهش‌سراهای جوان دانش‌آموزی است.

پژوهش‌سراهای جوان، مراکز دانش‌آموزی‌اي هستند که به منظور آشنایی و گسترش فرهنگ تحقیق و پژوهش در میان آینده‌سازان ایران اسلامی، هدایت استعداد و رشد و پرورش خلاقیت‌های آنان، نخبه‌پروری، تولید علم و فعالیت در راستای جنبش نرم‌افزاری که مورد تأکید ویژه مقام معظم رهبری می‌باشد [در واقع برقراری و ایجاد پل ارتباطی مابین آموزش و پرورش و دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی]، در سال 1382 تاسیس گردیدند.

در این مراکز، دانش‌آموزان می‌توانند با ارايه معرفی‌نامه از مدیران مدارس هر منطقه در طول تمامی ‌روزهای هفته به غیر از ایام تعطیل از ساعت 8 صبح تا 18 عصر، با بهره‌گیری از کلیه امکانات، توانمندی‌ها و برنامه‌های متنوع اردویی و آموزشی موجود در پژوهش‌سراها، به صورت فردی یا گروهی به پژوهش و تحقیق بپردازند.

هم‌اکنون 250 پژوهش‌سرا به طور رسمی، با مجوز و حمایت مالی ستاد «طرح‌های کیفیت‌بخشی در آموزش و پرورش نظري و پيش‌دانشگاهی» و تحت نظارت معاونت آموزش نظری و مهارتی (پرورش استعدادهای درخشان) آموزش و پرورش هر منطقه، در سراسر کشور راه‌اندازی شده و فعالیت می‌نمایند.

مهرماه 1385 به اتفاق همسر محققم كه پژوهشگري جانباز است- جناب استاد محمد زارع تیموری- توفیق دیدار از یکی از این پژوهش‌سراها، وابسته به منطقه 5 آموزش و پرورش شهر تهران، واقع در خیابان آیت‌الله کاشانی، بالاتر از میدان علامه محمدتقی جعفری (نور سابق)، جنب خیابان شقایق، نصيبم گردید که نتیجه آن بازدید، بر امیدهایم به آینده‌ي نسل جوان كشور افزود.

در ابتدا ضمن بازدید از محوطه، کلاس‌ها و امکانات مختلف این مرکز آموزشي- پژوهشی، به منظور آشنایی بیشتر با اهداف و برنامه‌های آن، به محل کار برادر «محسن مطلّبی» مدیر محترم پژوهش‌سرا رفته و در آن‌جا چندین ساعت با همدیگر گفتگو و مذاکره به عمل آوردیم.

ایشان فردی دلسوز، خوش‌فکر، ساعی و پرتلاش است که توانسته بسیاری از دانش‌آموزان مدارس منطقه را به این پژوهش‌سرا جذب کرده و آنها را در انواع فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و تحقيقات علمی‌- کاربردی درگیر سازد.

برادر مطلبی در حین سخن، اثر پژوهش‌سراها را در کیفیت‌بخشی به یادگیری دانش‌آموزان شرح داده و گفتند، این مراکز در تلاش برای یافتن و تشویق نوآورانی هستند که می‌توانند با خلاقیت‌های خود، آموزش و پرورش را متحول سازند و پژوهش‌سراهای دانش‌آموزی محل رشد و پرورش چنین نوآورانی خواهند بود.

در برنامه‌های این پژوهش‌سرا، آزمایشگاه‌های علوم پایه (زیست‌شناسی، شیمی، فیزیک) اردوها و کلاس‌های گوناگون (نجوم، رُباتیک، ربوکاپ، استعدادهای خلاق، داستان‌نویسی، آشنایی با ادب و عرفان اسلام و ایران، آي.تي و رایانه)، انجمن‌های علمی ‌(علمی ‌مرکزی، علوم و معارف دفاع مقدس)، برنامه‌های پژوهشی (پژوهش در ادیان، تقویم‌پژوهی) و نیز هیأت‌های علمی‌ رابطان جشنواره‌ي جوان خوارزمي و ... گنجانيده شده است و هدايت اين برنامه‌ها و گروه‌هاي دانش‌آموزي را چند مربی فرهیخته و علاقه‌مند بر عهده دارند که با آگاهی و هنرمندی بسيار، مشوق دانش‌آموزان بودند.

به طور کلی آنچه در پژوهش‌سرای جوان منطقه 5 مشاهده کردم، محیطی پویا براي کار علمی، فعالیتهاي فردی و گروهی، مشارکت، هم‌فکری و پژوهش بود که می‌تواند زمینه بروز خلاقیت و نوآوری نسل جوان را فراهم آورد.

در اينجا بود كه احساس نمودم با وجود پتانسیل ده‌ها هزار نفری دانش‌آموزان و فرزندان کارکنان وزارت‌خانه‌ها و سازمانهای رده‌های تابعه در درون خانواده‌ها و نیز در برنامه‌های سه ماهه طرح تابستاني هر سال، بدون الهام و الگوگیری از شیوه‌های این مراکز و بی‌توجهی به بحث پژوهش‌محوری در ميان خانواده‌ها و فرزندان کارکنان، پرداختن به امر تحقیق و پژوهش در سطح وزارت‌خانه‌ها و سازمانهای کشوری و لشکری، کاری ابتر و ناقص خواهد بود.

به ویژه آن که در طرح‌های تابستانی، چون اکثر دانش‌آموزان تحت پوشش مستقیم مراکز مختلف فرهنگی قرار می‌گیرند، تابستان بهترین زمان برای آشنا نمودن آنها با امر تحقیق و پژوهش و نیز نهادینه ساختن این مهم در میان خانواده‌های کارکنان به منظور پر نمودن اوقات فراغت سالم آنها می‌باشد.

باشد که با برنامه‌ریزی شایسته مسوولان سازمان‌ها و همکاری خانواده‌ها، فرزندانمان را کم‌کم با روش‌های نوین علمی ‌آشنا نموده و از هر دانش‌آموز ايراني، یک چشمه علم و معرفت بسازیم تا بجوشند و عقب‌ماندگی‌ها را جبران نمایند.